Metodoloji
Bu sayfa, sitenin ne yaptığını ve daha önemlisi ne YAPMADIĞINI açıklar. Güven, iddiadan değil şeffaflıktan gelir.
1. Sistem “doğrulandı” demez
Tam otomatik bir sistem doğrulama iddia edemez. Bu site yalnızca hangi kaynağın ne bildirdiğini raporlar. En yüksek etiket “çoklu bağımsız kaynak bildiriyor”dur. Sitede “doğrulandı”, “teyit edildi”, “confirmed” veya “verified” ifadeleri hiçbir dilde geçmez.
2. Etiketler ve anlamları
- Resmî açıklama
WHO, CDC, ECDC veya bir devlet kurumu tarafından yapılan resmî açıklama. Araştırma merkezleri (CIDRAP, ProMED) bu kategoriye girmez; onlar bağımsız kuruluşlardır.
- Çoklu bağımsız kaynak bildiriyor
Aynı olayı 2 veya daha fazla BAĞIMSIZ kaynak grubu bildirdi. “Doğrulandı” demek değildir; “birçok bağımsız kaynak aynı şeyi bildiriyor” demektir.
- Tek kaynak bildiriyor
Yalnızca tek bir bağımsızlık grubu bildirdi. Doğru olabilir ama henüz bağımsız teyit yok.
- Doğrulanmamış iddia
Telegram kanalları veya kayıt dışı yayıncılardan gelen iddia. Ana akışta haber olarak sayılmaz.
- Çelişkili bilgi
Aynı olay için karşıt iddialar var (örn. resmî makam “yok” derken bağımsız kaynaklar “şüpheli vaka” bildiriyor). Bu karşılaştırma deneyseldir.
3. Bağımsızlık grupları: en kritik kural
Aynı sahiplik çatısındaki kaynaklar TEK kaynak sayılır. TASS, RIA, RT ve Sputnik aynı haberi yazsa bile bağımsız kaynak sayısı 1’dir. Bu, “tek kaynağı çok kaynak gibi gösterme” riskine karşı temel korumadır.
Kullanılan gruplar
4. Güven puanı nasıl hesaplanır?
trust = tier_base
+ min(independent_group_count - 1, 4) * 6
+ state_control_penalty // kremlin: -8, ru-gov: -5Puanlar ELLE belirlenir ve sürümlenir; otomatik öğrenilmez. Puan UI’da rakam olarak gösterilmez (yanlış kesinlik hissi vermemek için); bunun yerine katman (T1–T5) ve kaynak adı gösterilir.
5. Sınırlar ve bilinen zayıflıklar
- Olay kümeleme başlık ve özet benzerliğine dayanır; farklı dillerdeki aynı olay bazen ayrı kümelenebilir.
- Çelişki tespiti deneyseldir ve iddia düzeyinde kalibre edilmektedir; şu an muhafazakâr davranır ve yanlış pozitif üretmemek için çoğu durumda susar.
- Yalnızca Türkçe dışı kaynaklar (İngilizce/Rusça) TR görünümünde çevrilir; çeviri makine çevirisidir ve bu, olay detayında belirtilir. Orijinal başlık her zaman görünür kalır (kartta "Orijinali oku" satırı, detayda başlığın altında); doğrulama kapılarından geçmeyen çeviri gösterilmez, yerine orijinal başlık gelir.
- Bazı kaynaklar (Rospotrebnadzor, Novaya Gazeta Europe) doğrudan erişilemediği için toplayıcı üzerinden alınır.
- Kaynak güven puanları editoryal kararlardır; sürüm değişiklikleri şeffaf biçimde kaydedilir.
- Rakamlar metinden otomatik ÇIKARILMAZ. Naif çıkarım ölçüldü ve yanlış sonuç verdi: “28 yaşındaki araştırmacı öldü” cümlesinden “28 ölü”, “200 kişiyi karantinaya aldı” cümlesinden “200 ölü” üretiliyordu. Yanlış sayı göstermek, hiç sayı göstermemekten kötüdür. Bu yüzden yalnızca kaynağın kendi cümlesinde geçen ve elle doğrulanan sayılar gösterilir; bağı kurulamayan kayıt hiç görünmez.
- Sistem yalnızca İngilizce, Türkçe ve Rusça metinlerde anahtar kelime taraması yapar; diğer dillerdeki içerik kaçabilir.
6. Taranan kaynaklar
45 kaynak · 30 sağlıklı · 15 HATA
- T1WHO · Disease Outbreak NewsWHO ailesiWHO RSS feed’i kaldırıldı (404, Eki 2026). Şimdilik Google News üzerinden; F1’de doğrudan HTML parse eklenecek.
- T1WHO Avrupa Bölge OfisiWHO ailesi
- T1ECDC · Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol MerkeziECDCRSS yok (404). Google News + F1’de HTML parse.
- T1US CDC · PlagueUS CDC
- T1CIDRAP (University of Minnesota)CIDRAP (Minnesota Üniv.)ÖLÇÜLDÜ: /rss.xml canlı görünüyor ama en yeni öğesi Kas 2022 → BAYAT. RSS kullanılmıyor. Bayat-feed tespitinin gerekliliğinin kanıtı.
- T1ProMED-mail (ISID)ProMED-mail (ISID)RSS yok (404). Salgın erken uyarıda altın standart; F1’de arşiv HTML parse.
- T1ReliefWeb (UN OCHA)BM kuruluşlarıRSS çalışıyor. Tüm dünya güncellemelerini verir → relevance filtresi zorunlu.
- T2ReutersReuters
- T2Associated PressAssociated Press
- T2BBC NewsBBCGoogle News yerine DOĞRUDAN RSS (08 Eki 2026): gerçek makale linki + kaynağın kendi özeti geliyor. Genel dünya akışı → relevance filtresi zorunlu.
- T2Al JazeeraAl JazeeraGoogle News yerine DOĞRUDAN RSS (08 Eki 2026): gerçek makale linki + kaynağın kendi özeti. Genel akış → relevance filtresi zorunlu.
- T2EuronewsEuronewsGoogle News yerine DOĞRUDAN RSS (08 Eki 2026): gerçek makale linki + kaynak özeti. Genel akış → relevance filtresi zorunlu.
- T2The GuardianThe GuardianDoğrudan RSS (08 Eki 2026). Önceden yalnızca keşif (discovery) ile geliyordu, kaynak olarak taranmıyordu. Genel dünya akışı → relevance filtresi zorunlu.
- T2NBC NewsNBC NewsDoğrudan RSS (08 Eki 2026). Önceden yalnızca keşif ile geliyordu. Genel haber akışı → relevance filtresi zorunlu.
- T2AxiosAxiosDoğrudan RSS (08 Eki 2026, 100 öğe). Genel akış → relevance filtresi zorunlu.
- T2The New York TimesThe New York Times
- T2The Washington PostThe Washington Post
- T2NPRNPR
- T2PBS NewsHourPBS NewsHour
- T2Le MondeLe Monde
- T2ABC NewsABC News
- T2CNBCCNBC
- T2The AtlanticThe Atlantic
- T2Sky NewsSky News
- T2Global NewsGlobal News
- T2The Hillthehill
- T2VoxVox
- T2NewsweekNewsweek
- T2New York PostNew York Post
- T2Fox NewsFox News
- T2ScienceScience
- T2The BMJThe BMJHakemli dergi; bilimsel yorum katmanı.
- T3RospotrebnadzorRus resmi devlet kurumlarıÖLÇÜLDÜ: doğrudan erişim Türkiye’den başarısız (HTTP 000). Google News önbelleği üzerinden; proxy yolu F1’de eklenecek.
- T3Rusya Sağlık BakanlığıRus resmi devlet kurumları
- T3TASSKremlin yanlısı devlet medyası (TASS/RIA/RT/Sputnik)RSS çalışıyor (100 öğe) ama genel haber akışı → relevance filtresi zorunlu.
- T3RIA NovostiKremlin yanlısı devlet medyası (TASS/RIA/RT/Sputnik)
- T3InterfaxKremlin yanlısı devlet medyası (TASS/RIA/RT/Sputnik)Görece daha bağımsız ama muhafazakâr varsayımla aynı çatı grubunda sayılır.
- T4MeduzaMeduzaRSS çalışıyor (30 öğe). Letonya merkezli.
- T4RFE/RL (Sibirya.Realities)RFE/RLÖLÇÜLDÜ: /api/zrqiteuuir ve /api/zmgqimmitm 0 öğe döndürüyor; /api/ 20 öğe ile çalışıyor. Bölgesel muhabir ağı güçlü; Irkutsk olayını ilk bildiren kaynaklardan.
- T4The Moscow TimesThe Moscow TimesRSS çalışıyor (50 öğe). Amsterdam merkezli.
- T4Novaya Gazeta EuropeNovaya Gazeta EuropeÖLÇÜLDÜ: /rss 404, /feed 521, /rss.xml 403 → RSS erişilemiyor. Google News üzerinden alınıyor.
- T5Genel keşif (çok dilli Google News)Toplayıcı (Google News / GDELT)Yeni yayıncı keşfi için. Orijinal yayıncı tanınıyorsa onun tier’ı uygulanır; tanınmıyorsa T5 kalır.
- T5Keşif · TürkçeToplayıcı (Google News / GDELT)
- T5Telegram · AstraTelegram sosyal sinyalYalnızca "doğrulanmamış iddia" katmanı. Ana akışta tek başına haber sayılmaz.
- T5Telegram · ShotTelegram sosyal sinyal
7. Son güncelleme
Veri 5–10 dakikalık aralıklarla yenilenir. Bayat feed’ler tespit edilir: bir kaynak yanıt veriyor ama içeriği eskiyse “BAYAT” olarak işaretlenir ve panelde görünür.
Son tarama: